TRB İyi Tarım Uygulamaları (İTU)

Tuesday, 26 January 2010 12:41

TRB İYİ TARIM UYGULAMALARI
 
TARIMSAL ÜRÜN BELGELENDİRMESİ NEDEN GEREKLİDİR?

Dünya nüfusunun artışıyla birlikte,  gıda ihtiyacının giderek artması tarımsal üretimlerde, hedefin kaliteden çok miktarsal artışa yönelmesine neden olmuştur. Günümüzde bilinçli tüketicinin seçici ve kaliteyi arayan eğilimi gıdaların güvenliğinin daha fazla sorgulanmasına neden olmuştur. Tüketicilerin seçiciliğinin artmasıyla, kaliteyi istemesi ve tercih etmesi tarımsal üretimde tarladan sofraya kadar olan zincirde gıda maddelerinin izlenebildiği, her aşamasında gözlemlenmesi ve sonucunda  tarafsız ve bağımsız kuruluşlarca belgelendirmesini gerektirmiştir.



Sistemin esasını üreticilerin gönüllü olması oluşturmaktadır. Üreticiler denetimi gönüllü olarak isteyerek ve sertifikalı ürünlerini piyasada bir rekabete tabi tutup, güvenilir pazarlara ulaşmayı hedefler.

İyi Tarım Uygulamalarının Üreticilere Sağladığı Avantajlar:

- Sertifikalı ürünler iç ve dış pazarda tercih edilmektedir
- Üretim standardı uluslararası düzeye yükselmektedir
- Uluslararası standart ve yönetmeliklere uygun kendi markalarını oluşturabilmektedirler.
- Tüketicinin güvenini sağlayarak ucuz ve etkin reklam yapma şansını yakalarlar
- Çevreye duyarlı ve saygılı üreticinin, tüketici gözündeki itibarı artmaktadır
- Ürünleri için pazar şansı ve niteliği genişlemektedir

TARIMDA KALİTE,  KALİTE’DE  TRB 

TRB Tarım ve Köyişleri Bakanlık Makamının tarih ve sayılı onayı ile İTU de çalışma izni ve yetkisi almıştır. Ayrıca 26.01.2010 tarih ve AB-0026-U akreditasyon numarası ile İyi Tarım Uygulamaları (İTU) TÜRKAK'tan akredite edilmiştir. 

İYİ TARIM UYGULAMALARI KAPSAMIMIZ:

- Yaş Meyve Sebze
- Çiçek ve Süs Bitkileri
- Fide ve Fidancılık
- Tarla Bitkileri

İTU UYGULAMALARININ TARİHİ VE KAPSAM

Günümüzde yaygın  kullanılan sertifikasyon  standart ve yönetmelikleri Organik Tarım, İyi Tarım Uygulamaları ve Globalgap olarak belirlenmektedir. Ayrıca büyük tüketici gruplarına yönelen özel standartlarda mevcuttur.

Tarımsal çalışmalarda daha kaliteli üretim ve gıda güvenliği konularının önem kazanması sonucu İyi Tarım Uygulamaları doğmuştur.
1990’lı yılların sonunda ABD Tarım Bakanlığı(USDA) ve Gıda ve İlaç Dairesi(FDA) tarafından taze yaş meyve sebzelerde gıda güvenliği amacıyla İyi Tarım Uygulamaları(İTU) başlatılmıştır. Aynı dönemde Dünya Gıda Teşkilatı (FAO) İTU prensiplerini oluşturmaya başlamıştır. Avrupa perakendecileri Ürün Çalışma Grubu tarafından 1999 yılında EurepGAP Protokolü ile yaş meyve sebze için üreticilerin bu esaslara uyulması talep edilmiştir.

7 Eylül 2007 tarihinden itibaren EUREPGAP artık GLOBALGAP olarak tanımlanmaktadır.
Ülkemizde ise “İTU-İyi Tarım Uygulamaları” olarak bilinmektedir.

İyi tarım uygulamaları standardı ; hem bireysel çiftçilere, hem de üretici/çiftçi gruplarına (örneğin kooperatifler, büyük ihracatçılar,paketleme evleri vs.)  uygulanabilmektedir. İTU sayesinde tarımsal üretimin kalitesi ile birlikte, üretici/çiftçi gruplarından  ayrıca Kalite Yönetim Sistem dokümanlarına ilişkin şartları yerine getirmeleri ve üreticiler arasındaki bağlantıları yönetebilecek yeterlilikte olmaları da istenmektedir. Dolayısıyla tarımsal üretim yanında işletmeler açısından da bir kalite oluşturmaktadır.

Standardın ana unsuru; kontrollü ve izlenebilir  güvenilir gıda üretimi, aynı zamanda çevreyi, işçi sağlığı ve refahını koruyan ve bilinçli kaynak kullanımı amaçlayan bir sistem oluşturulmasıdır. Bu standart, özellikle zirai üretim ve işleme tesislerini kapsar.

Öncelikle şu üretimler için özel standartlar geliştirilmiş durumdadır:
    - Taze meyve ve sebzeler
    - Çiçekler ve süs bitkileri
    - Genel olarak zirai ürünler ve hayvancılık

“İTU” İyi Tarım Uygulamaları sertifikasyonu için TRB ile temasa geçiniz.

İTU YARARLARI

İyi Tarım Uygulamaları Standardı sertifikası alan bir ürün:

    - İnsan sağlığına zararlı olabilecek düzeyde kimyasal, mikrobiyolojik, fiziksel kalıntılar içermemesi,
    - Çevreyi kirletmeden ve doğal dengeyi bozmadan üretilmesi,
    - Üretim sırasında ve sonrasında insanların veya diğer canlıların hayat kalitesi üzerinde olumsuz etkiler yaratmaması,
    - Üretim yapılan ülkenin tarımsal mevzuatı ve ürünün yetiştirildiği ülkenin tarımsal mevzuatına uygun prosedürlerin uygulandığı,
    - Standardın temelini oluşturan; Gıda Güvenliği, Çevre Koruma, Mesleki Sağlık, Güvenlik ve Hayvan Refahı konularında gerekliliklerin karşılandığını gösterir.

TARIMDA KALİTE VE GÜVENİN ADRESİ TRB

Teknik gereklilikler (Kontrol noktaları ve Uygunluk Kriterleri)

Aşağıda, taze meyve ve sebze üretimi için İTU/ Globalgap’ın temel teknik gerekliliklerinin kısa bir özeti sunulmuştur:

1.İzlenebilirlik: Ürünlerin, tarladan ürünün işlenmesine kadar olan devrede izlenebilir olması gereklidir.

2.İç kontrol: Üretici, yılda en az bir kez İTU standardı konusunda kendi içinde iç tetkik gerçekleştirmek  zorundadır.
 
3.Varyeteler ve fideler: Tohum ve fide uygulamaları kayıt altına alınmalıdır ve üretilen ya da dışarıdan satın alınan çoğaltım materyallerine, kalite kontrol sistemine uygunluk çalışmaları yapılmalıdır. GDO’ların kullanımı, üretimin yapıldığı ülkenin geçerli olan yasalarına uygun olmalıdır.

4.Arazi geçmişi ve arazi yönetimi: Üretime yeni alınan alanların geçmişi doğrulanmalı ve  arazi ya da sera için bir tanımlama sistemi uygulamaya konmalıdır.

5.Toprak ve substrat kullanımı: Toprak ve substrat fümigasyonları yapılıyorsa açıklanmalı ve kayıt altına alınmalıdır.
 
6.Gübre kullanımı: Gübre uygulaması kayıt altına alınmak zorundadır. Gübre depo ve makinaları iyi durumda tutulmalı ve insan kanalizasyon silajı kullanılmamalıdır.
 
7.Sulama: Sulama suyu kalitesi gerekli durumlarda analiz sonuçlarına göre iklim, toprak ve bitki dikkate alınarak değerlendirilmelidir.Yeterli arıtmaya tabi olmayan sular, sulama suyu olarak kullanılamaz. Sulama yöntemi seçiminde, su kaynaklarının kalite ve kantitetisinin dikkate alınmasına dikkat edilir.
 
8.Bitki koruma: Entegre zararlı yönetimi kullanılmak zorundadır. İTU’nun amacı  tarımda minimum düzeyde kimyasal kullanımıdır. Sonuçta daha çok biyolojik mücadele yöntemlerinin tercih edilmesi, kullanılan kimyasalların üretilen ve ürün satılan ülkede mevzuata uygun olması, üretim yapılırken çevre sağlığının, çalışanların refahının da düşünülmesi gerekmektedir. Bu nedenle mutlaka ziraat mühendisleriyle çalışılmasının sağlanması gereklidir. Bitki koruma kimyasallarının kullanımı azami dikkatle yapılmalı ve sonuçta açığa çıkan boş kutuların  toplanması ve imhası dikkatle takip edilmelidir. 

İTU UYGULAMALARINDA DİKKAT EDİLECEK KONULAR:

- Uygulama kayıtları, yer, tarih, ürün adı ve aktif içerik, hasat öncesi aralık,arazinin büyüklüğü v.b. gibi pek çok detayı kapsamalıdır.

- Uygulama ekipmanı ve pestisit deposu, iyi durumda tutulmalıdır.

- Hedef ülkelerdeki Maksimum Kalıntı Limitleri hakkında bilgi ispatlanmalıdır ve yıllık kalıntı analizleri(MRL) mutlaka yapılmalıdır.

- Kullanım sonrası boş pestisit kaplarının ve kullanılmayan pestisitlerin güvenli şekilde imhası temin edilmelidir.

9.Hasat: Ürün hasatında kalite ve kantite açısından ürünü  koruyan ve temel hijyen kurallarına uygunluğunu sağlayan hasat sistemi tercih edilmelidir.

10.Ürün işleme: Ürün hijyen kurallarına uygun işlenmeli ve işlemenin her aşamasında talimatlara uygun çalışılması sağlanmalıdır. Aşağıdaki şartlar talimatlarla sağlanmalıdır:

- Uygulamadaki kişiler temel hijyen kuralları eğitimini almış olmalıdır.
- Ürün işlemede yıkama suyu uygun kalitede olmalıdır (içilebilir).
- Ürün işleme sonrası uygulamalar hedef ülkenin yasal gereklerini karşılamalıdır.
- Uygulama kayıtları tutulmalıdır.
- İşleme tesisleri ve depolar, temiz ve güvenli şartlarda tutulmalıdır.
- İşletmede insan sağlığına yönelik tedbirler alınmış olmalıdır.

11.Çevresel atık ve kirlilik yönetimi: Çevreden gelebilecek ve çevreye etki edebilecek kirlilik kaynakları belirlenmeli ve uygun tedbirler alınmalıdır.
 
12.İşçi sağlığı, güvenliği ve refahı: Özel ekipman ve  kimyasalları kullanan işçiler, bu amaca uygun eğitimi almak zorundadır. Gerekli ilk yardım ekipmanı ve koruyucu giysiler sağlanmalıdır. Arazide barınma şartları ve işçilere yönelik temel hizmetler sağlanmalıdır.

13.Şikayet formu: İTU ile ilgili şikayetlerin kaydedildiği , incelenmesi ve takipi için TRB şikayet formu ve prosedürü uygulamaya konmalıdır. 

İTU SÜRECİ

1-BAŞVURU
Üretici  burada üretim alanı, ürün cinsi, üretici sayısı gibi bilgileri kesinleştirmek zorundadır.

- Üretici ile temasa geçilmesi ve başvuru formunun verilmesi
- Üreticinin başvurusu ve başvuru formunun değerlendirilmesi
- Fiyat teklifinin hazırlığı ve bildirilmesi
- Üreticinin onayının alınması ve kontrat imzalanması
- Üreticiye kontratla birlikte dökümanların ve Fiyatlandırma detayının iletilmesi

2-DOKÜMAN İNCELEMESİ
Üretici talep edilen dökümanları eksiksiz iletmelidir.

- Üretici üretim bilgilerini iletir. (Üretici, ürün, üretim alan listesi ve girdi listesi)
- Üretici işletme bilgilerini iletir. (İşleme hatları, firma yerleşim planı, girdi listesi ve diğer belgeler)
- Üretici İç değerlendirme sonuçlarını ve üretim planını iletir
- Başvuru dosyası hazırlanır ve TRB ye iletilir ve onaylanır.

3-KONTROL

Kontrolör ve kontrol tarihinin belirlenmesinde üreticiyle iletişime geçilir.Kontrollerin toplamının en az  %5 i habersiz yapılır.

- Kontrol tarihlerinin ve kontrolörlerin belirlenerek üreticiye bildirilmesi
- Üretim alanlarının kontrolü (Üretici, üretim alanı ve depoların kontrolü, örnekleme)
- İşletmelerin kontrolü (İşletme hatlarının, depoların ve diğer ünitelerin)
- Dökümanların kontrolü (stok bilgileri, girdi-çıktı kontrolü),
- Örnek alınması ve analiz.
- Kontrol raporunun düzenlenmesi

4-SERTİFİKASYON
Kontrol ve kontrol raporlarının onaylanmasında görev alan personel sertifikasyonda yer alamaz.

- Raporun değerlendirilmesi
- Sertifikasyon komitesinin raporu onayı
- Rapor ve sertifikanın müteşebbise iletilmesi 

5-Belgenin Askıya Alınması ve Geri Çekilmesi ( İptali)

Askıya alma işlemi konuyla ilgili tüm delillerin, dokümantasyon ve raporların Belgelendirme Tescil Komitesi’nin değerlendirmesine sunulmasıyla gerçekleşir. Belgelendirme Komitesi belgeyi bir ay ile altı ay periyotla tescilin askıya alınmasını sağlayabilir.

Bu durumda:
- Askıya alma durumunda üretici Tescili Askıya Alma Bildirim Formu ile yazılı olarak bilgilendirilir.
- TRB logosunun ve İTU Sertifikasının kullanımı durdurulur ve TRB şartnamelerinin ihlali durumunda Belgelendirmenin geri çekileceğini yazılı olarak bildirir.
- Belgelendirmenin askıya alınması durumu, TRB internet sitesindeki belgeli kuruluşlar listesinde “Belgelendirme Askıya Alınmıştır” ibaresiyle deklare edilecektir.
- TRB’nin askıya alma süreci esnasında ortaya çıkabilecek maliyetler müşteri tarafından karşılanacaktır.
- Belgelendirmenin geri çekilmesi durumunda, TRB kamuoyunu kendi internet sitesindeki belgeli kuruluşlar listesinde “Belgelendirme Geri Çekilmiştir” veya “Belgelendirme İptal Edilmiştir” ibaresiyle bilgilendirecektir. 

 6-Belgenin Yanlış Kullanımı

• TRB‘den tarımsal işletmenin belge almasının  ardından TRB  belgenin kullanımını takibe alır. Periyodik olarak yapılan kontrollerde ve değişik kullanım alanlarında belge kullanımı da izlenir. Ayrıca üreticiden gelen şikayetler incelenerek “TRB markasının kullanılmasına ilişkin kurallar” a aykırı durum tespit edildiğinde tarımsal işletmeden  derhal düzeltici faaliyet yapılması gerçekleştirmesi talep edilir.

Belgenin yanlış kullanımına ilişkin durumlar aşağıdaki gibi olabilir;

- Belge kapsamında olmayan ürün veya hizmetler için kullanımı,
- Belge süresinin geçmesi iptali veya askıya alındığı halde kullanılması
Belirlenen süre zarfında düzeltici faaliyet gerçekleştirilmemesi durumunda TRB öncelikli olarak konu ile ilgili düzenlenmiş belgenin iptali kamuoyuna duyurur ve Tarım ve Köy işleri Bakanlığına başvurulur.

7-Belge Ve Logo Kullanımı
TRB’dan İTU sertifikası almaya hak kazanmış kuruluşlar, TRB belge ve logosunu ilgili talimatlara uygun olarak kullanmak durumundadır. TRB logosu Türk Patent Enstitüsü tarafından tescil edilmiştir. TRB logo kullanımı ile ilgili tarımsal işletmelere yazılı izin verilmeden kullanılmaması gerektiğini garanti altına alır.
TRB logosu,  ‘’Belge ve Logo Kullanım Talimatına ”  göre kullanılır.

ÜLKEMİZDEKİ İTU UYGULAMALARI

Ülkemizde İTU uygulamaları 08.09.2004 Tarihinde “İyi Tarım Uygulamalarına ilişkin Yönetmelik” ile başlatılmış tır. Ancak bunun temelleri çok daha eskilere dayanmaktadır. 1957 yılında yürürlüğe giren 6968 sayılı “Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu” ve bunlara ilişkin çıkarılan mevzuatlar İTU’ nın ülkemizde ki temellerini oluşturmuştur.

İTU Yönetmeliği, 441 sayılı “Tarım ve Köy işleri Bakanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname” nin 2 nci maddesinin (f) ve (h) bentlerine, 6968 sayılı “Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu” nun 22 ve 24’ üncü maddelerine, 5179 sayılı “Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname” nin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 16 ve 24’ üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.

08.09.2004 Tarihinde İyi Tarım Uygulamalarına ilişkin Yönetmelik, 25577 sayılı Resmi Gazete'de yayınlanarak yürürlüğe girmiş, 05.05.2005 ve 15.05.2006 tarihlerinde iki kez değişikliğe uğramıştır.

Ülkemizde İTU uygulamaları Eurepgap/Globalgap olarak sürdürülmektedir.